Historia gościnności, hotelarstwa i hoteli: Nowożytność

Czytaj newsletter! Istotne informacje i wpisy, bez spamu.

Czas wielkich wypraw podróżniczych, związanych z nimi kolonizacji i intensyfikacji handlu, to kolejne procesy dziejowe, które jednoznacznie wpłynęły na rozwój hotelarstwa.

Obiekty świadczące usługi noclegowe zaczęły pojawiać się w portach i przy linii brzegowej. Wtedy “w XVI-XVII w. zanotowano szybki rozwój hotelarstwa w Sewilli, Kadyksie i Barcelonie w Hiszpanii, w Londynie i Bristolu w Anglii, w Amsterdamie i innych miastach holenderskich, Bordeaux we Francji”[1]. Na Wyspach Brytyjskich powstają booking offices czyli miejsca obsługi podróżnych. Są to stacje pocztowe w postaci zajazdów, które umożliwiają odpoczynek i wymianę koni.

Wieki XVII-XVIII to również początki turystyki i podróży rekreacyjnych, które są kolejnym czynnikiem rozwoju hoteli. Przyjmuje się, że właśnie z XVIII wieku pochodzi pierwowzór hoteli nowego typu. Jest nim powstały w 1723 roku w Augsburgu Zu drei Mohren. Posiadał 36 pokoi, sale restauracyjną i bankietową.

Rozwój nowoczesnego hotelarstwa to przełom XVIII i XIX wieku. Autorzy “The Role of the Hospitality Industry in the Lives of Indyviduals and Families” uważają, że przyczyną była Rewolucja Francuska i jej konsekwencje. Przeobrażenia struktury społecznej i pozostała infrastruktura pałacowa po arystokracji doprowadziły do powstawania hoteli. Społeczeństwo po Rewolucji zniszczyło dotychczasowe stosunki społeczno-ekonomiczne. Znaczna część ludności, związana dotychczas w formie wielofunkcyjnej służby potrzebowała znaleźć zatrudnienie. Opuszczone przez arystokrację i sfery wyższe pałace, zamki i kamienice w wielu przypadkach zagospodarowano w nowego typu obiekty noclegowe – hotele. Osoby wywodząca się ze służby sfer wyższych, stały się wtedy z konieczności pionierami komercyjnego hotelarstwa. Stanowiska i obowiązki dotychczas pełnione dla właścicieli i gospodarzy, w pewien sposób zostały przeobrażone. Mogąc tym samym być świadczone komercyjnie, nowemu kręgowi osób. Pewne stanowiska zostały wprost przeniesione ze struktury służby dworskiej do struktury i nomenklatury hotelarskiej. Wśród wielu do dzisiaj znamy choćby concierge i portier.

W tym czasie wykształca się samo pojęcie hotel, które w ówczesnej Francji oznaczało miejsca dedykowane osobom wyższego stanu, obiekty publiczne i placówki dyplomatyczne – np. l’hotel de ville, l’hotel de police, l’hotel d’un ambassadeur. Konotacja terminu od początku wiąże się więc z usługami lepszej jakości i dla osób z wyższych sfer lub w pewien sposób uprzywilejowanych.

W XVIII wieku stworzono pierwszą kategoryzację obiektów, dzieląc w Berlinie istniejące miejsca na I, II i III klasę. Hotele zostały zaszeregowane do klasy I.

Późniejszy czas Rewolucji Przemysłowej, to również okres rozwoju hoteli do formy jaką znamy w znacznej mierze dzisiaj. Jak piszą Marta Sidorkiewicz i Adam Pawlicz: “Powstawanie olbrzymich przedsiębiorstw, wzrost znaczenia tanich surowców, urbanizacja, migracje ludności oraz rozwój kolei wiązały się ze znacznym wzrostem zapotrzebowania na usługi hotelarskie”[2].

Znacznie wzrosła liczba hoteli powstających w największych miastach Europy. A w Stanach Zjednoczonych funkcje hoteli pełniły saloons, wielofunkcyjne gospody, rozsiane na całej szerokości Ameryki Północnej.

Nadszedł czas również na usługi bardziej luksusowe niż dotychczas. Powstawały hotele dla elity – właścicieli, przedsiębiorców i tworzącej się klasy managerów. Z takich obiektów powstawały marki hoteli luksusowych, które możemy spotkać również na początku XXI wieku.

W Nowym Jorku pierwszy hotel został otwarty w 1794 roku pod nazwą The City Hotel. W kolejnych latach otwierano następujące elitarne obiekty: połowa XIX wieku – Cesar Ritz w Paryżu i Savoy w Londynie, 1834 – Astor House w Nowym Jorku, 1853 – Great Western Hotel w Londynie, 1855 – Parker House w Bostonie, 1856 – londyński Westminster Palace Hotel i Grand Hotel w Paryżu, 1875 – The Palace w San Francisco, 1893 – Waldorf Astoria w Nowym Jorku.

Wtedy też w większości dużych miast Europy otwierają się podobnej klasy hotele – Grand w Paryżu, Kaiserhof w Berlinie i Astoria w Sankt-Petersburgu. A na wybrzeżach Francji i Włoch budowane są pionierskie miejsca wczasowe typu resortowego. W innych stolicach Europy także powstają hotele, by wymienić tylko Budapeszt i Wiedeń. Obiekty hotelowe powstają również w górach oraz w innych sprzyjających lokalizacjach. Przykładem może świadczyć niemiecki Badischer Hof w Rastatt w Bawarii. Ten obiekt typu wypoczynkowo-uzdrowiskowy powstał w 1809 roku.

Wiek XIX jest umownym początkiem nowożytnego hotelarstwa także dlatego, że w tym właśnie wieku, wprowadzono do obiektów świadczących usługi noclegowe wiele innowacji znanych mam teraz. I tak w 1829 roku Hotel Tremont w Bostonie wprowadza pokoje jednoosobowe; Hotel Holt z Nowego Jorku w 1833 jest pierwszym takim obiektem z windą; w 1847 New York Hotel wyposaża pokoje w łazienki; a Sagamore Hotel w Nowym Jorku elektryfikuje wszystkie pokoje.

Hotel Tremont uznaje się za właściwego protoplastę współczesnych hoteli. Został zaprojektowany według specjalnych standardów: “posiadał nowoczesne jak na ówczesne czasy urządzenia techniczne oraz świadczył usługi wprowadzone później w wielu hotelach na świecie, i dlatego jest uznawany za pierwszy obiekt zbudowany według założeń szeroko stosowanych później w hotelarstwie północnoamerykańskim i europejskim”[3]. Usługi w nim wprowadzone należą aktualnie do kanonów hotelarstwa – pokoje single i double, karta menu, recepcjoniści, bellmani, gońcy, doormani.

Koniec XIX wieku to ekspansja dużej liczby hoteli budowanych przez Cesara Ritza we Francji i pozostałych państwach kontynentu. Były one synonimem luksusu i standardów jakości najwyższego poziomu. Ritz uważał, że obiekt hotelowy ma wyprzedzać czas w którym funkcjonuje, stąd w jego hotelach pojawiały się udogodnienia ekskluzywne jak na ówczesne czasy (w tym niektóre jako pierwsze na świecie): pełna elektryfikacja obiektu, lampy z abażurami i łazienki z bieżącą wodą.

Grand Hotel w Paryżu w połowie XIX wieku powstaje jako pierwszy hotel o złożonej strukturze właścicielskiej w postaci towarzystwa akcyjnego. Wkrótce potem podobny obiekt – Hotel Kaiserhof powstaje w 1974 roku w Berlinie.

Wiek XIX to także rozwój kolei, który wpływał na powstawanie obiektów przy stacjach (tzw. terminus), jak też w pobliżu sieci kolejowych.

Przełom wieków XIX i XX to początek specjalizacji i segmentacji usług hotelowych. Hotele powstają w miastach pełniących funkcje administracyjne, przemysłowo-handlowe oraz uzdrowiskowo-turystyczne. Różnicowanie pojawia się także w samych miastach, które przejawia się w planowanej geografii nowo powstałych hoteli. Znany jest przykład Nicei w której w 1899 roku “były trzy miejsca koncentracji hoteli: wzdłuż promenady nad Morzem Śródziemnym i w jej bezpośrednim sąsiedztwie, w centrum handlowo-administracyjnym, w rejonie położonego na północy miasta dworca kolejowego”[4].

Rozwój branży hotelarskiej to także powstawanie stowarzyszeń i samorządów zawodowych skupiających właścicieli oraz pracowników hoteli. Miały one charakter lokalny, jak powstałe w 1882 roku w Szwajcarii i 1886 roku w Austrii. Ale też międzynarodowy. Pierwszym takim stowarzyszeniem zrzeszającym właścicieli hoteli z wielu państw było założone w 1869 roku Internationaler Hotelbesitzerverein z niemieckiej Kolonii. Blisko sto lat później (w 1946 roku) połączy się z powstałym w 1921 roku Alliance Internationale de l’Hotellerie. Z fuzji powstało Międzynarodowe Stowarzyszenie Hoteli, istniejące do dzisiaj pod nazwą International Hotel & Restaurant Association.

W 1886 roku powstaje pierwsza sieć hotelowa Canadian Pacific Hotels. Stworzona jako odział Canadian Pacific Railway. Sieć obecnie znana jest pod nazwą Fairmont Hotel and Resorts.

Przypisy:
[1] A. Kowalczyk, Geografia hotelarstwa, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2001, s. 62.
[2] M. Sidorkiewicz, A. Pawlicz, Propedeutyka hotelarstwa. Ujęcie ekonomiczne, Difin, Warszawa 2015, s. 29.
[3] A. Kowalczyk, tamże.
[4] Tamże, s. 63.

Literatura:
Andrews S., Introduction To Tourism and Hospitality Industry, Tata McGraw-Hill Education, New Dehli 2007.
Błądek Z., Tulibacki T., Dzieje krajowego hotelarstwa. Od zajazdu do współczesności, Wydawnictwo Albus, Poznań 2003.
Kowalczyk A., Geografia hotelarstwa, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2001.
Panasiuk A., Szostak D. (red.), Hotelarstwo. Usługi – eksploatacja – zarządzanie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.
Piasta J., Marketing w hotelarstwie, Jacek Piasta – Doradztwo, Warszawa 2007.
Sidorkiewicz M., Pawlicz A., Propedeutyka hotelarstwa. Ujęcie ekonomiczne, Difin, Warszawa 2015.

Foto: wikipedia.org (John P. Soule)

Warto również przeczytać