Wraz z powstaniem chrześcijaństwa rozpoczęło się pielgrzymowanie – indywidualne i grupowe podróże związane z miejscami kultu. Pielgrzymi potrzebowali odpoczynku i noclegu w czasie drogi, jak również w miejscach docelowych.

Początkowo funkcję taką spełniały gminy chrześcijańskie i kościoły, następnie klasztory i opactwa, aby z czasem wykształciły się dedykowane podróżnym domy pielgrzyma. Lokowane były one przy obiektach sakralnych. Usługi świadczone były zarówno nieodpłatnie jak i odpłatnie. Otwartość na potrzebujących schronienia (nie tylko pielgrzymów) wywodziła się z istoty chrześcijaństwa. Zgodnie z nią „opieka nad obcymi była powinnością lokalnej społeczności, (…) miała charakter instytucjonalny i dotyczyła zarówno gości, jak i osób ubogich”[1]. Sobór w Nicei w 325 roku formalnie zalecił, aby udostępniano w miastach gospody dla podróżujących, które zwano xenodochiumi. W literaturze można znaleźć obrazowe określenie, które nazywa “Kościół katolicki jako pierwszą “sieć” hotelową świata” [2].

W międzyczasie po powstaniu Islamu, pielgrzymki i handel doprowadziły do tworzenia licznych karawanserajów – miejsc noclegowych na szlakach karawan i w miastach. Ponadto w Azji na terenach dzisiejszych Chin i Mongolii, pierwsze informacje o powstających miejscach noclegowych, podobnych do europejskich, zaczęły pojawiać się w wieku XIII.

Karol Wielki na przełomie wieków VIII i IX wydał edykt nakazujący klasztorom i kościołom prowadzenie hospicjów dla podróżnych. Edykt Karola był podstawą do rozwoju usług gościnnych. Wpłynął na wzrost sieci obiektów noclegowych na głównych szlakach pielgrzymkowych Anglii, Francji i Niemiec, a skoncentrował się w Szwajcarii (w jej aktualnych granicach) ponieważ tamtędy prowadziły drogi do Rzymu. Stąd między innymi Szwajcaria szczyci się najstarszymi tradycjami hotelarskimi w Europie. Klasztor w St. Gallen posiadał w swojej infrastrukturze gospodę dla podróżnych już w IX wieku. Poziom przedsięwzięcia i zakres “rynku usług noclegowych” w owym czasie przedstawia nam liczba osób, którzy byli goszczeni w klasztorach na przełęczach alpejskich. W ciągu roku było to ponad 30 000 podróżnych potrzebujących noclegu. Pierwsza wzmianka o hospicjach dla pielgrzymów na przełęczach alpejskich pochodzi z 882 roku, która odnotowuje powstanie takich na przełęczach Septimar i Świętego Bernarda. W późniejszym czasie rozporządzenia regulujące usługi gościnne wydał także król francuski Ludwik IX Święty w 1254 roku. Z kolei w Niemczech prawo magdeburskie z 1266 roku wprowadziło przepisy dla właścicieli miejsc noclegowych.

Zapotrzebowanie pielgrzymów wykraczało często poza możliwości infrastruktury kościelnej, dlatego budowane były również prywatne miejsca spoczynku. Najstarszym takim obiektem w Anglii była gospoda Trip to Jerusalem z 1189 roku. I jeśli wierzyć przekazom, istnieje do dziś w Nottingham pod nazwą Ye Olde Trip To Jerusalem. Jak nazwa wskazuje mogła ona również służyć rycerzom, biorącym udział w trwających w owym czasie wyprawach krzyżowych. Same wyprawy krzyżowe również stymulowały wzrost liczby rycerskich hospicjów na terenach Ziemi Świętej.

Ruch pielgrzymkowy wymusił zwiększenie liczby hospicjów we Włoszech, które stały się głównym miejscem docelowym pielgrzymek. Tam też powstają pierwsze stowarzyszenia właścicieli domów noclegowych w postaci cechów. Pierwszy powstał w Wenecji w 1356 roku, kolejne w Sienie, Rzymie i Florencji. W tym czasie Włochy stały się dominującym rynkiem usług gościnnych. Wenecja w roku 1317 posiadała 16 obiektów, które dedykowane były różnym gościom względem zamożności. Takich kategorii było pięć: le case, le hostarie, le coquine – dla gości zamożniejszych i le caneve, le taverne – dla uboższych.

Nazwy niektórych włoskich hoteli historia zachowała do teraźniejszości. Istniały wtedy m.in. hotel Albergo del Sole w Bolzano, Del Bo z Padwy (informacja pochodzi z 1364 roku), Domicilium w Villach oraz In drey Kronen w Trydencie (informacja z 1419 roku). Na koniec wieku XIV we Florencji znajdowało się około 600 hospicjów. Również wtedy pojawiają się pierwsze inicjatywy międzynarodowe. Znamy bowiem nazwy dwóch ówczesnych włoskich hoteli należących do Niemców – Deutsches Huas i Leone Bianco.

Nowożytne hotelarstwo, aczkolwiek dalekie od tego jakie znamy dzisiaj, zaczęło rozwijać się od XV wieku. Wtedy to w Anglii i we Francji powstały kolejne w Europie regulacje dotyczące komercyjnego świadczenia usług noclegowych w ówczesnych gospodach.

Przypisy:

Literatura:

Andrews S., Introduction To Tourism and Hospitality Industry, Tata McGraw-Hill Education, New Dehli 2007.

Kowalczyk A., Geografia hotelarstwa, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2001.

Panasiuk A., Szostak D. (red.), Hotelarstwo. Usługi – eksploatacja – zarządzanie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.

Sidorkiewicz M., Pawlicz A., Propedeutyka hotelarstwa. Ujęcie ekonomiczne, Difin, Warszawa 2015.

Foto: wikipedia.org (Justin Cormack/Justinc)

Na przestrzeni dziejów potrzeba noclegu była zaspokajana w różnorodny sposób. Usługi hotelarskie istniały odkąd odnotowuje to historia w źródłach pisanych. Oczywiście nie miały one postaci współczesnego hotelarstwa. Jednak w całej swej historii, mają wiele cech wspólnych, w tym tak kluczowe jak bezpośrednia obsługa gości, której celem jest zaspokojenie wielu podstawowych potrzeb człowieka.

jeśli uważasz wpis za wartościowy!

Rozpoczynam serię wpisów, w których postaram się przedstawić historię gościnności – szeroko rozumianych usług gościnnych, hotelarstwa, hoteli i pozostałych obiektów noclegowych.
Pierwszy artykuł przedstawia początki, od czasów zamierzchłych, poprzez Starożytność na przełomie er kończąc.
Zachęcam do lektury!

Początek zorganizowanych usług gościnnych notuje się na ok. 3000 rok p.n.e. Świadczone były przez obiekty znajdujące się przy najbardziej uczęszczanych traktach handlowych. Podstawowymi usługami były nocleg i przetrzymanie transportowanego bagażu. Nocleg odbywał się zazwyczaj w wieloosobowych izbach, na tych samych łóżkach. Zatem poziom higieny takich miejsc nie był wysoki.

Najstarsze obiekty spełniające funkcje noclegowe pochodzą z Bliskiego Wschodu, Afryki północnej i Azji. Na Bliskim Wschodzie i w semickim kręgu kulturowym gościnność koncentrowała się na indywidualnie świadczonych usługach pomiędzy przyjmującym i przybyszem. Gospodarza i gościa łączyły wynikające ze zwyczajów powinności umożliwiające wzajemną pomoc.

Kodeks Hammurabiego z XVIII wieku p.n.e. zawierał pierwsze w historii zapisy dotyczące prawa i zasad gościnności.

Ślady pierwszych dedykowanych usługom noclegowym obiektów, tzw. karawanserajów – najstarszych domów zajezdnych – archeolodzy odnajdują na terenach współczesnego Libanu, Syrii, Iraku i Egiptu. Stawiane były przez lokalną społeczność, która była także ich właścicielem. Początkowo w formie prostokąta z trzema izbami, potem na planie kwadratu. Miały służyć za schronienie ludziom, zwierzętom jak też przewożonym towarom.

W XI wieku p.n.e. istniał w Egipcie zajazd dla cudzoziemców w egipskim Memfis. Herodot z kolei w swoich pismach informuje o oberżach na terenie Persji. Wzmianki o gospodach w starożytności wymieniają następujące miastach ich lokalizacji: Ur, Lagasz oraz Kisz.

Najstarszy odnaleziony obiekt archeologiczny, który mógł pełnić funkcje hotelarskie pochodzi z greckiej Olimpii w której od VII wieku p.n.e. goszczono pielgrzymów przybywających czcić Zeusa. Obiekt podobnego przeznaczenia mieścił się także w Knossos na Krecie – zawierał basen i bieżącą wodę.

Miejsce takie nosiło nazwę pandokia (także pandoktia, pandokeia). Budowane były najczęściej w pobliżu miejsc kultu religijnego i igrzysk. W literaturze wymienia się również m.in. Delfy, Korynt, Efez i Syrakuzy.

Ponadto w starożytnej Grecji obiekty o funkcjach noclegowych stawiane były przy drogach jako zajazdy. Grecy budowali też katagogia – obiekty pełniące funkcje noclegowe, będące jednocześnie źródłem dochodu dla państwa. Pobierały bowiem od podróżnych przybywających do Grecji podatki i cła. Mieściły się głównie w portach.

Trzecim rodzajem obiektów noclegowych były stoa, należące do prywatnych właścicieli a zajmujące się usługami handlowo-pobytowymi. Znane są też obiekty zbudowane przy kąpieliskach i źródłach leczniczych w Epidaurus na Peloponezie i Aidepsos na wyspie Eubei.

Sformalizowane usługi gościnne, pod kontrolą państwa, pojawiły w czasie panowanie Cesarstwa Rzymskiego. Gospody i zajazdy (łac. mansiones i stationes) stawiane były przy rozległej sieci dróg, aby móc służyć cesarskim urzędnikom w podróżach po Imperium. Zaplecze noclegowe było tak rozplanowane, aby równomiernie pokryć znaczną część terytorium. Obiekty w założeniu miały mieścić się od siebie w odległości jednego dnia jazdy konnej. Często były to miejsca wielofunkcyjne mające także część rekreacyjną jak sauny i łaźnie. I przestrzeń zewnętrzną w postaci ogrodów i wybiegów dla koni. Prace archeologiczne prowadzone w Pompejach odsłoniły także pralnie, pokoje do masaży i stanowiska czyszczenia obuwia.

Część obiektów noclegowych służyła jedynie wypoczynkowi – zwłaszcza w już wtedy istniejących miejscowościach turystycznych (Ostia, Tivoli) – pełniąc albo funkcję drugiego domu albo normalnego hotelu. W uzdrowiskach rzymskich (Stabias, Kanobus) oferowano bogaty zakres usług „począwszy od łaźni, term i masaży, a skończywszy na pięknych niewolnicach”[1].

Cesarstwo sprawowało „państwową kontrolę jakości usług gościnnych”[2]. Regulacje „na których bazują współczesne nowoczesne kodeksy cywilne”[3], dotyczyły i obejmowały szereg aspektów oraz obowiązków właścicieli: położenie obiektu, sposób budowy, nazwę miejsca, oznakowanie i nazewnictwo szyldu, a także nakładały na gospodarza odpowiedzialność za rzeczy podróżnych.

Do egzekwowania przepisów państwo wyznaczało edyli – specjalnych urzędników, których zadaniem było dbanie o ład i porządek w miejscach oferujących noclegi. Istniały zawody profesjonalnie pałające się gościnnością. Wśród nich caupo – prowadzący gospodę i stabularius – gospodę oraz przyległe jej gospodarstwo rolne.

Idea gościnności jest nierozerwalnie związana z judaizmem, a później z rozwojem chrześcijaństwa. Na kartach Biblii Starego Testamentu pojęcie gościnności i jego pochodne są najczęściej pojawiającymi się terminami. Uważny czytelnik fragmentu Biblii o narodzeniu Jezusa w Betlejem, zwróci uwagę, że narodził się w stajence ponieważ jego rodzice nie znaleźli miejsca w gospodzie. Z pewnością autor miał na myśli jedną z wyżej opisanych rzymskich gospód.

C.D.N.

Literatura:
Andrews S., Introduction To Tourism and Hospitality Industry, Tata McGraw-Hill Education, New Dehli 2007.
Błądek Z., Tulibacki T., Dzieje krajowego hotelarstwa. Od zajazdu do współczesności, Wydawnictwo Albus, Poznań 2003.
Kowalczyk A., Geografia hotelarstwa, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2001.
Panasiuk A., Szostak D. (red.), Hotelarstwo. Usługi – eksploatacja – zarządzanie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2008.
Piasta J., Marketing w hotelarstwie, Jacek Piasta – Doradztwo, Warszawa 2007.
Sidorkiewicz M., Pawlicz A., Propedeutyka hotelarstwa. Ujęcie ekonomiczne, Difin, Warszawa 2015.

Foto: wikipedia.org